OPHETLAND.EU
   <<< beginpagina
Journalistiek
Columns
Artikelen
Boeken
Natuurmakers
Op het land

Landschapsbiografie van de Drentsche Aa
Ineke Noordhoff
Agenda
Contact
 
Landschapsbiografie
van de Drentsche Aa




Altijd anders 9
Altijd anders 8
Altijd anders 7
Altijd anders 6
Altijd anders 5
Altijd anders 4
Altijd anders 3
Altijd anders 2
Altijd anders 1




Altijd anders 2

Foto Paul Pars Les Images, mei 2015


door Ineke Noordhoff

 

 

In deze tijd van het jaar tuimelt het prille groen de bomen uit. Na de meidoorn en sleedoorn zijn de pruimen en krenten aan de beurt om te bloeien. Vooral de houtwallen langs de beken en loopjes zijn nu echt een feest. Vandaag neem ik u mee naar het Anlooërdiepje.

Deze week presenteren we u een luchtfoto van Paul Paris van het Anlooërdiepje waarop de houtwallen goed te zien zijn. Een van de initiatiefnemers van de Landschapsbiografie van de Drentsche Aa, Hans Elerie, heeft afgelopen decennium minutieus getracht te achterhalen wanneer die houtwallen zijn aangelegd. Misschien ervaart u het landschap rondom de beken en loopjes als natuurlijk. Het is zeker zo dat de natuur zich hier doet gelden. Maar vlak de mensenhand niet uit. Lange tijd waren die beeklanden onbegaanbaar: de bodem was zompig en nat, de bomen groeiden ongeremd en struiken met forse prikkels zorgden wel dat je er weg bleef. Toen de mensen meer hooi nodig hadden om hun vee de winter door te helpen, gingen ze proberen om de natte madelanden rondom de beek te ontdoen van ruigte, het water te laten wegstromen zodat er gras kon gaan groeien. Daarbij zijn de houtwallen aangelegd en dat gebeurde zeer planmatig.

Elerie heeft ontdekt dat de bewoners in de loop van de eeuwen diverse keren getracht hebben om de natte beeklanden geschikt te maken om te hooien. Maar dat mislukte meerdere keren. Die geschiedenis heeft hij afgeleid uit het landschap, (bodem)onderzoek en oude documenten, maar wat hem vooral hielp is een niet zo mooi kantje van mensen: dat ze ruziemaken. Dorpelingen die het met elkaar aan de stok kregen (soms individueel soms dorp tegen dorp) zochten het hogerop en via de rechtspraak zijn die verhalen opgetekend en ons overgeleverd.

Het vergt kennis en geduld om uit te vogelen wat er in zulke oude documenten staat. Ik schat dat Elerie op zijn bureau allerhande oude kaarten met markegrenzen had liggen, een Middelnederlands woordenboek om de begrippen goed te duiden en misschien een loep - want alleen al het lezen van de letters in oude bronnen vergt een Sherlock Holmes mentaliteit en engelengeduld. Geloof het of niet maar vooral de oude belastingregisters hielpen zijn onderzoek verder. Want van land met goede opbrengst wilde de overheid ook haar deel. Inwoners togen naar de rechter om te bepleiten dat hun land juist minder vruchtbaar was. Van zulke beschrijvingen smullen historisch-geografen want dan krijg je echt zicht op de toenmalige wereld en het landschap.

In de 15e eeuw werd incidenteel in het Drentsche Aa-gebied wel eens een stukje beekland van bos en ruigte ontdaan en ontwaterd. Dichtbij het dorp zullen incidenteel houtwallen zijn opgeworpen: ze dienden om het vee uit buurmans land te houden. Maar pas in de tweede helft van de 18e eeuw en in de 19e eeuw zijn de beeklanden in het Drentsche Aa-gebied op grotere schaal ontgonnen. Daarbij werd bewust gekozen om de houtwallenstructuur door te zetten. Dit ‘casco’ is dus ontworpen zoals ook tegenwoordig natuurgebieden op de tekentafel ontstaan.

Houtwallen horen dus bij het 19e eeuwse geprivatiseerde beeklandschap. Toen in 1873 prikkeldraad werd uitgevonden, gingen de boeren dat gebruiken en verdwenen veel houtwallen. Echt zonde, want in houtwallen vinden wilde dieren beschutting en groeien planten die elders verdwenen zijn.

De houtwallen zelf zijn dus relatief jong (nou ja anderhalve eeuw oud!). Toch is het niet helemaal zonder grond dat we ervaren dat we in een bijna middeleeuws landschap lopen wanneer we langs het Anlooërdiepje wandelen. Dat hangt samen met de vormen van het landschap die echt duizenden jaren geleden zijn ontstaan. En ook het water dat in de beek stroomt kan soms letterlijk honderden jaren oud zijn. Meer daarover vertel ik u tijdens een van de volgende wandelingen door het prachtige Drentsche Aa-gebied.

Ineke Noordhoff zal tot 2 juli wekelijks vertellen over de inhoud en tot standkoming van deLandschapsbiografie van de Drentsche Aa. Zij was projectmanager en redacteur van dit lees en kijkboek dat door een groot wetenschappelijk team is gemaakt en dat op 2 juli verschijnt bij uitgeverij Van Gorcum. U kunt het bestellen via klantenservice@vangorcum.nl. Het boek kost 34,95.

 

Foto: Anlooerdiepje vanuit de lucht. Opname van Paul Paris.