OPHETLAND.EU
   <<< beginpagina
Journalistiek
Columns
Artikelen
Boeken
Natuurmakers
Op het land

Landschapsbiografie van de Drentsche Aa
Ineke Noordhoff
Agenda
Contact
 
Landschapsbiografie
van de Drentsche Aa




Altijd anders 9
Altijd anders 8
Altijd anders 7
Altijd anders 6
Altijd anders 5
Altijd anders 4
Altijd anders 3
Altijd anders 2
Altijd anders 1




Altijd anders 3

Kaart Bas van de Wetering, mei 2015


door Ineke Noordhoff

 

  

Wat is een landschapsbiografie eigenlijk? Die vraag mocht ik beantwoorden in een klas 13-jarigen van het Nassaucollege in Assen. Dat was wel even zweten. Na twee jaar buffelen op de Landschapsbiografie van de Drentsche Aa brengt zo’n gastles je terug op aarde.

Dat begint al met het begrip ‘landschap’. Wat is landschap? De leerlingen dachten daarbij aan ‘grond’, ‘land’ en ‘natuur’. Niet zo gek, want je hebt rivierlandschappen en duinlandschappen. Maar ja er zijn ook stadslandschappen en overdrachtelijk kun je zelfs over het puberlandschap of het seniorenlandschap praten. Oorspronkelijk is ‘land’ een Germaanse aanduiding voor ‘bewerkte grond’. In de Middeleeuwen veranderde dat in een verzamelnaam voor een groter gebied, een streek. En het ‘schap’ van ‘landschap’ verwijst naar scheppen: maken, creeeren, inrichten. Dus eigenlijk gaat landschap over hoe de mensen samen met natuurlijke systemen hun omgeving vormgegeven hebben.

Met het begrip ‘biografie’ konden de jongeren beter uit de voeten. Letterlijk betekent het: levensbeschrijving. De leerlingen konden hun eigen leven of dat van hun medeleerlingen prima beschrijven aan de hand van hun geboortejaar, haardracht, oogkleur, ouders, DNA, liefhebberijen en karaktereigenscshappen. Maar het landschap zelf geeft natuurlijk geen antwoord als je vraagt: hoe oud ben je? Of wel?

In de bodem en diepere grondlagen zitten best veel gegevens verborgen over het ontstaan en het leven daarna. Met nieuwe technieken kunnen we die kennis ontsluiten. Dat is boeiend want zo laat  het verleden zich reconstrueren. In de Landschapsbiografie hebben wetenschappers van velerlei richtingen dat samen gedaan. Zij ontdekten dat de oorsprong van de Drentsche Aa in de loop van de geschiedenis 800 meter is opgeschoven. Waar de geologen niet verder kwamen, konden de archeologen doorgaan met het verhaal aan de hand van hun vondsten. En waar de bodemkundigen de draad kwijtraakten, zagen biologen kans om te achterhalen hoe de waterstromen liepen of de begroeiing veranderde. Samen hebben ze als het ware het levensverhaal van de Drentsche Aa vorm gegeven.

Dat kon mede omdat de bron van de kennis in het Drentsche Aa-gebied nog redelijk ‘onverstoord’ aanwezig is. In andere regio’s zijn de aardlagen omgegooid of zelfs weggehaald. Daarmee is de kans verkeken dat we het verleden kunnen reconstrueren. Zo niet in het Drentsche Aa-gebied met zijn rijke bodemarchief. In combinatie met die nieuwe onderzoekstechnieken hebben de onderzoekers het verleden soms zelfs zo scherp in beeld kunnen brengen dat er foto’s van gemaakt zijn. We zien dan als het ware de baby uitgroeien tot een kind en een puber, daarna krijgen we een volwassene in beeld die na verloop van tijd wat rimpels krijgt.

Altijd anders. Dat is zo voor het uiterlijk van een mens en dat geldt evenzo voor het landschap. De leerlingen van het Nassaucollege kregen voorinzage in de foto’s uit het leven van de Drentsche Aa die straks in het boek voor iedereen te bekijken zijn. Ze zagen hoe het kale ijzige landschap veranderde in een dicht oerwoud, en hoe dat door mensenhanden daarna weer stukje bij beetje werd opengekapt - soms kaal tot op het bot. Maar hoe vernielend de mens ook bezig kan zijn, de natuur kan zich met die krachten meten. Zodra de mens zijn handen weer thuishoudt, pakken de natuurlijke systemen hun rol weer op. De Landschapsbiografie laat zien hoe het natuurbeheer de laatste vijftig jaar gezorgd heeft dat het vernielde landschap zich kon hernemen. De Dotterbloemen staan weer massaal te bloeien en de orchideen maken zich op voor de jaarlijkse grote show.

Ik vertelde de leerlingen over het ontstaan van het Drentsche Aa-gebied en de vorming van de Hondsrug. ‘Maar de Hondsrug is toch een camping?’ reageerde een alerte leerlinge. Inderdaad, zo is het. Landschap gaat over de wisselwerking tussen menselijk ingrijpen en natuurlijke krachten. Want zonder mensen die ervan genieten is het landschap aan de wolven overgeleverd.

 

Ineke Noordhoff vertelt wekelijks in deze krant over de inhoud en tot standkoming van de Landschapsbiografie van de Drentsche Aa. Zij was projectmanager en redacteur van dit lees en kijkboek dat door een groot wetenschappelijk team is gemaakt en dat op 2 juli verschijnt bij uitgeverij Van Gorcum. U kunt het bestellenvia klantenservice@vangorcum.nl voor 34,95 euro.

 

 Bas van de Wetering heeft voor de Landschapsbiografie van de Drentsche Aa de hoogtekaart zo bewerkt dat de Hondsrug goed tot uitdrukking komt. De Hondsrug ligt als een lange gestrekte rug van de stad Groningen (links boven) in zuidoostelijke richting. Westelijk daarvan (links) ligt het stroomdal van de Drentsche Aa.