OPHETLAND.EU
   <<< beginpagina
Journalistiek
Columns
Artikelen
Boeken
Natuurmakers
Op het land

Landschapsbiografie van de Drentsche Aa
Ineke Noordhoff
Agenda
Contact
 
Landschapsbiografie
van de Drentsche Aa




Altijd anders 9
Altijd anders 8
Altijd anders 7
Altijd anders 6
Altijd anders 5
Altijd anders 4
Altijd anders 3
Altijd anders 2
Altijd anders 1




Altijd anders 5

Foto Tom van der Mast


 

Menselijk leven rond de Drentsche Aa

 

door Ineke Noordhoff

 

 

Wanneer ik mensen vertel dat ik twee jaar met een team van 15 wetenschappers werkte aan een Landschapsbiografie over de Drentsche Aa, denken velen direct aan ecologen, wetenschappers die alles weten over de grondwaterstromen, de ijstijden en die de plantengroei analyseren. Zulke mensen spelen zeker een belangrijke rol in de tot standkoming van het boek. Maar de belangrijkste kracht die het landschap heeft gevormd, en telkens weer verandert, zijn we toch echt zelf. De mens is oppermachtig.

Dat begint al in de prehistorie. Op grond van artikelen van Marcel Niekus, de Steentijd-specialist, stel ik me voor hoe een groep Neanderthalers ten noorden van Gasteren tussen de bomen sloop en dagenlang wachtte op een kudde passerende elanden. Ze wisten dat de dieren vaste routes kozen om het natte beekdal over te steken. Tussen Gasteren en het Ballooërveld kan best zo’n oversteekplaats hebben gelegen. Het laat zich raden wat onze voorouders met de buit deden (in de kookpot natuurlijk!). Toch zal de invloed van deze eerste mensen op de omgeving beperkt zijn geweest, al was het alleen maar omdat er in heel Drenthe amper 100 mensen rond zwierven.

De Trechterbekervolken, waarover we recent meer te weten zijn gekomen door nieuwe vondsten in Dalfsen, waren de eerste die zich echt vestigden in Drenthe. Zij markeerden hun leefgebied door hunebedden aan de rand te bouwen; daar hebben we nu nog plezier van. Vermoedelijk woonden er  zo’n 2000 Trechterbeker-mensen in heel Drenthe -dus een stuk of 500 in het Drentsche Aa-gebied.

Ruim 2500 jaar geleden hadden de mensen niet alleen dorpjes gesticht en kleine akkers gemaakt, ze bouwden ook industrieterreintjes waar ze bijvoorbeeld ijzer maakten van klompen ijzeroer uit het beekdal. Misschien waren er toen twee keer zoveel inwoners als ten tijde van de Trechterbekervolken, zo beredeneert archeoloog Sake Jager in de Landschapsbiografie. Maar hij waarschuwt dat het schattingen blijven, want er waren natuurlijk nog geen bevolkingsregisters. Daarom blijft het beeld over het leven toen vaag. Desondanks dat ben ik zeer onder de indruk van de wijze waarop Jager uit de vele vondsten in ons gebied afleidt hoe het bestaan er toen uitzag.

Spelen we de film van de menselijke activiteiten door naar het heden dan krijgen we scherper beeld. We zien een vertienvoudiging van het inwonertal in het Drentsche Aa-gebied. Er komen meer dorpen en ze worden groter. Maar bij die 10.000 inwoners blijft het niet. Toerisme is de eerste economische activiteit geworden en de grootste bron van werk en levendigheid in de streek. Denk daarbij niet alleen aan natuurliefhebbers en fietsers, er komen jaarlijks een kwart miljoen (kleine?) mensen spelen op het Drouwenerzand, meer dan 100.000 bezoekers gaan naar het herinneringskamp Westerbork, net zo’n aantal naar de Sprookjeshof in Zuidlaren en ook het Boomkroonpad bij Papenvoort trekt een stroom bezoekers die zeker tien keer zo groot is als het aantal vaste bewoners.

De huidige bewoners en bezoekers van het Drentsche Aa-gebied gaan weer heel anders om met het landschap dan hun verre voorgangers. Er verrijzen woningen en vakantieparken, het gebied raakt belegd met fiets- en wandelpaden en aan de randen daarvan verschijnen terrassen waar Drentse turfjes bij de koffie geserveerd worden. En niet te vergeten: er zijn parkeerterreinen (toegangspoorten) gekomen vanwaar bezoekers het gebied in worden geleid.

Gelukkig verandert niet altijd alles. Zo luidt in Anloo elke middag om 12 uur de klok van de prachtige 11e eeuwse oude bisschopskerk midden in het dorp. Dat gebeurt al eeuwen. Tegenwoordig zorgen de schoolkinderen daarvoor. U ziet ze op de foto van Tom van der Mast. Zij zorgen dat deze traditie in stand blijft en dat u ver in het veld of beekdal de oude klok kunt blijven horen. In de landschapsbiografie van de Drentsche Aa hebben we niet alleen in beeld gebracht hoe mensen vroeger het landschap bepaalden, ook de huidige gebruikers krijgen het podium. Tom van der Mast heeft met zijn camera op een hoog statief groepen landschapsgebruikers vastgelegd in het landschap waar zij wonen, werken en recreëren. Want in een complete Landschapsbiografie hoort natuurlijk ook een opname van het hedendaagse landschap.

 

 

Ineke Noordhoff vertelt wekelijks in deze krant over de inhoud en tot standkoming van de Landschapsbiografie van de Drentsche Aa. Zij was projectmanager en redacteur van dit lees- en kijkboek dat door een groot wetenschappelijk team is gemaakt en dat op 2 juli verschijnt bij uitgeverij Van Gorcum. Het boek kost 34,95 euro en ligt na 2 juli in de boekhandels.