OPHETLAND.EU
   <<< beginpagina
Journalistiek
Columns
Artikelen
Boeken
Natuurmakers
Op het land

Landschapsbiografie van de Drentsche Aa
Ineke Noordhoff
Agenda
Contact
 
Landschapsbiografie
van de Drentsche Aa




Altijd anders 9
Altijd anders 8
Altijd anders 7
Altijd anders 6
Altijd anders 5
Altijd anders 4
Altijd anders 3
Altijd anders 2
Altijd anders 1




Altijd anders 8

Foto Klaas van Slooten


Drentsche Aa staat model

Door Ineke Noordhoff

In onze welvaartsstaat verdwijnen steeds meer plant- en diersoorten. Sommige dieren zijn naar de nacht uitgeweken - zoals de das - of uit Nederland verdwenen - zoals de wolf. Hoeveel plek zijn we bereid over te laten voor in het wild levende soorten? In het Drentsche Aa-gebied zijn we in vergelijking met de rest van Nederland gelukkig bereid om wat meer ruimte te maken voor wilde planten en dieren.

Hoe herstel je natuur? Ecologen hebben afgelopen decennia veel belangrijk werk verricht, waarover u kunt lezen in de Landschapsbiografie van de Drentsche Aa die op 2 juli verschijnt. Zij onderzochten de vegetatie en bewerkstelligden met hun studies mede dat bedreigde soorten zich hebben kunnen herstellen. De massale bloei van orchideen spreekt boekdelen. In 1991 broedde er niet één ooievaar meer in heel Nederland; nu zijn op diverse brinken van esdorpen jonge ooievaars te spotten. Bevers, otters en beekvissen die verdwenen waren, keerden terug.

Maar zoals het in elk vakgebied gaat, waren de wetenschappers soms sterk gefixeerd op hun eigen onderzoek. Dat is niet per se verkeerd, want door focus te kiezen, behaal je ook resultaat. Maar de bewakers van de diversiteit in planten en dieren hebben nou eenmaal van nature minder oog voor cultuurhistorisch erfgoed. En ook dat verdient een plekje.

We hebben het dan bijvoorbeeld over een sloot die door mensen is gegraven om het land te ontwateren en er meer voedsel vanaf te kunnen halen. Ecologen die met natuurherstel bezig zijn vinden een sloot doorgaans een ‘ingreep’ in het watersysteem. En in de wijze waarop ze praten over sloten maakt duidelijk dat ze geen waardering hebben voor die ‘ingreep’. Ze kunnen dan ook rücksichtsloos adviseren om de sloot dicht te gooien als dat beter is voor de ontwikkeling van zeldzame planten. Cultuurhistorici zien in het landschap verschillende tijdlagen en hebben het liefst dat u en ik die ook kunnen ‘lezen’. Een sloot die eeuwen geleden door mensen is gegraven is voor hen een verhaal over het toenmalige leven. Die mag je dus niet zomaar dichtgooien of overal een glooiende slootrand geven omdat de biodiversiteit daarmee is gebaat.

Hetzelfde geldt voor de houtwallen waarvan we gelukkig in het Drentsche Aa-gebied nog vele kilometers hebben. Die zijn door mensen opgeworpen om het ene grasland van het andere af te schermen - het zijn als het ware omgekeerde sloten. Zulke elementen geven het landschap wat meer beslotenheid. Wij vinden dat nu prettig en vooral ook mooi. Maar het is bovendien een overblijfsel van hoe de mensen in de 19e eeuw het land verdeelden en gebruikten. Het vroegere leven laat zich via dit soort elementen in het landschap ervaren.

Bij het natuurherstel hadden sommige ecologen aanvankelijk weinig oog voor cultuurhistorie. Ze waren als het ware met kleine oogkleppen op bezig om de natuur weer in de benen te helpen. Bijvoorbeeld bij de Heest, tussen Gasteren en Ballooërveld. Daar is in de jaren negentig ingezet op begrazing van een groter stuk natuur om weer gevarieerder begroeiing te krijgen. Dat lukte goed, maar de houtwallen in dat stuk land verruigden en verdwenen bijna. Dat werd het keerpunt in het natuurbeheer in het Drentsche Aa-gebied: de cultuurhistorici konden toen goed duidelijk maken dat natuurherstel echt niet alléén moet gaan over planten en dieren. Landschap is meer dan dat. Daarin horen ook de grafheuvels en hunebedden een plaats te houden omdat ze ons laten zien hoe onze verre voorouders hier leefden. En ook middeleeuwse akkers, 19e eeuwse houtwallen, 20e eeuwse sloten en misschien zelfs een ligboxenstal verdienen een plek in ons hedendaags landschap. Want zelfs die laten ons zien hoe de mensen door de tijd heen leefden met de natuur.

Inmiddels is in het Drentsche Aa-gebied voorloper: hier weten beheerders en bewoners dat je bij natuurherstel succesvoller bent als je het breed aanpakt. Het integrale model voor landschapsherstel blijkt ook voor de biodiversiteit voordelen te hebben want in de houtwallen vinden veel dieren een schuilplaats en in slootkanten groeien aan de zonzijde weer andere bloemen dan aan de schaduwkant. De beheerders zorgen in het Drentsche Aa-gebied daarom inmiddels voor een divers landschap waarin sporen van de mens een belangrijke rol spelen Ter ere van het jubileum komen beheerders uit het hele land komende weken kijken naar ons succesvolle Drentsche Aa-model. Het erfgoed van menselijke aanwezigheid hoort bij het natuursucces van de Drentsche Aa.

 

Bij de foto boven:

Jan Bakker op De Heest. Hij leidde als hoogleraar vele onderzoeken naar de effectiviteit van natuurherstel en is een van de auteurs van de Landschapsbiografie van de Drentsche Aa.

Onder:

De Heest. Beide foto's zijn van Klaas van Slooten.

 

Ineke Noordhoff was projectmanager en redacteur van dit lees- en kijkboek dat door een groot wetenschappelijk team is gemaakt en dat verschijnt bij uitgeverij Van Gorcum. Op 2 juli wordt het boek gepresenteerd op het congres Het experiment van de Drentsche Aa